Een RI&E is veel meer dan een

verplicht document

Wanneer heb jij voor het laatst écht rondgekeken in je eigen bedrijf?

Niet met de blik van een ondernemer die bezig is met klanten, offertes of de planning van volgende week. Maar met de blik van iemand die zich afvraagt: werken onze mensen hier eigenlijk wel zo veilig en gezond als we denken?
Dat is nog helemaal niet zo’n eenvoudige vraag.
Want de meeste risico’s zie je niet direct. Ze sluipen er langzaam in. Een machine waar iedereen inmiddels “wel mee weet om te gaan”. Een pallet die al weken op dezelfde onhandige plek staat. Een medewerker die steeds vaker overwerkt, maar nooit klaagt. Of collega’s die elkaar steeds minder makkelijk aanspreken wanneer iets niet goed gaat.
Juist omdat we er iedere dag middenin staan, zien we vaak niet meer wat eigenlijk allang normaal is geworden.
Misschien is dat wel precies de reden waarom de RI&E ooit is bedacht.

Wat is een RI&E eigenlijk?

RI&E staat voor Risico Inventarisatie en Evaluatie. Een hele mond vol voor iets dat eigenlijk verrassend eenvoudig is. Het is niets meer dan een manier om bewust stil te staan bij de vraag welke risico’s er binnen je organisatie bestaan en hoe je voorkomt dat die uiteindelijk leiden tot ongevallen, verzuim of gezondheidsklachten.
Veel ondernemers denken daarbij direct aan heftrucks, machines of gevaarlijke stoffen. Logisch, want dat zijn risico’s die je kunt zien. Maar een goede RI&E kijkt veel verder dan alleen de werkplaats of het magazijn.
Ook werkdruk, beeldschermwerk, fysieke belasting, lawaai, agressie, ongewenst gedrag en Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA) maken er onderdeel van uit. Eigenlijk alles wat invloed kan hebben op de veiligheid en gezondheid van je medewerkers hoort thuis in een RI&E.


Toch zien veel bedrijven de RI&E vooral als een verplicht nummer

En eerlijk is eerlijk… dat begrijpen we ergens ook wel.
Een RI&E levert geen nieuwe klanten op. Hij zorgt niet voor meer omzet en je kunt hem ook niet trots aan de muur hangen. Vaak verdwijnt hij daarom, nadat hij is opgesteld, in een digitale map of ergens onder in een kast.
Totdat er iets verandert.
Of totdat de Arbeidsinspectie langskomt en gaat controleren.
Dat is eigenlijk jammer. Want een RI&E is nooit bedoeld geweest als document dat je één keer invult en vervolgens vergeet.
Het is juist een hulpmiddel om regelmatig even uit de dagelijkse drukte te stappen en opnieuw te kijken naar de manier waarop er gewerkt wordt.
Zijn er nieuwe machines gekomen? Is het bedrijf gegroeid? Zijn werkzaamheden veranderd? Zijn er signalen van werkdruk of uitval? En passen de maatregelen die ooit zijn bedacht eigenlijk nog wel bij de praktijk van vandaag?
Een organisatie verandert voortdurend. Dan is het eigenlijk heel logisch dat een RI&E ook meebeweegt.


Welke bedrijven moeten eigenlijk een RI&E hebben?

Die vraag krijgen we regelmatig.
Het antwoord is gelukkig vrij eenvoudig.
Heb je personeel in dienst? Dan ben je in bijna alle gevallen verplicht om een actuele RI&E te hebben. Of je nu een klein familiebedrijf bent met twee medewerkers of een organisatie met honderden werknemers. Ook stagiaires, oproepkrachten en tijdelijke medewerkers vallen hieronder.
Werk je volledig alleen, zonder personeel? Dan geldt die verplichting meestal niet.

Een RI&E is eigenlijk een gezondheidscheck voor je bedrijf

Misschien helpt deze vergelijking wel.
Veel mensen laten ieder jaar hun auto controleren. Niet omdat hij stuk is, maar juist om te voorkomen dat hij onderweg stil komt te staan. Je vervangt versleten onderdelen voordat ze problemen veroorzaken en controleert zaken die je tijdens het rijden misschien helemaal niet merkt.

Met een RI&E werkt het eigenlijk precies hetzelfde.
Je kijkt niet alleen naar wat vandaag goed gaat, maar juist naar wat morgen misschien mis kan gaan. Niet om overal gevaar te zien, maar om risico’s vroeg te herkennen. Vaak zijn het juist de kleine dingen die uiteindelijk een groot verschil maken.

Wat staat er eigenlijk allemaal in een RI&E?

Een goede RI&E brengt alle risico’s binnen een organisatie overzichtelijk in kaart. Denk aan veilig werken met machines, intern transport, gevaarlijke stoffen, fysieke belasting, brandveiligheid en bedrijfshulpverlening. Maar ook onderwerpen zoals werkdruk, stress, ongewenst gedrag en PSA horen daar nadrukkelijk bij.

Vervolgens kijk je hoe groot die risico’s zijn en welke maatregelen nodig zijn om ze te verkleinen.
En misschien wel het belangrijkste onderdeel is het Plan van Aanpak.
Daarin leg je vast wat je gaat verbeteren, wie daarvoor verantwoordelijk is en wanneer dat gebeurt. Want alleen risico’s opschrijven maakt een organisatie nog niet veiliger. Pas wanneer je er daadwerkelijk iets mee doet, krijgt een RI&E waarde.

Wanneer heeft een RI&E echt waarde?

Niet wanneer hij netjes compleet is.
Niet wanneer hij alleen uit de kast komt tijdens een controle.
Maar wanneer hij onderdeel wordt van de manier waarop een organisatie naar veiligheid kijkt.

Wanneer medewerkers begrijpen waarom bepaalde afspraken zijn gemaakt. Wanneer leidinggevenden risico’s leren herkennen voordat ze problemen worden. En wanneer veiligheid niet alleen de verantwoordelijkheid is van de preventiemedewerker, maar van iedereen die iedere dag op de werkvloer staat.
Want uiteindelijk gaat een RI&E helemaal niet over wetgeving.
Hij gaat over mensen.

Over collega’s die iedere dag gezond naar hun werk komen en aan het einde van de dag ook weer gezond naar huis gaan.
En misschien is dat wel precies waar een goede RI&E mee begint.

Niet met een formulier, niet met een vinkje, maar met de simpele vraag:
“Kijken we eigenlijk nog wel écht naar onze eigen werkvloer?”

Welke eerste stap kan een bedrijf zetten

naar een kloppende RI&E?

Loop eens een rondje door je eigen organisatie. Niet om direct oplossingen te bedenken, maar om opnieuw te leren kijken. Vraag je medewerkers waar zij risico’s zien, welke situaties regelmatig terugkomen en wat volgens hen beter zou kunnen.
Juist die gesprekken leveren vaak de mooiste inzichten op. En misschien vormen ze wel het begin van een RI&E die niet in een kast verdwijnt, maar iedere dag iets toevoegt aan een veiligere en gezondere werkvloer.

Hoe zit dat eigenlijk?

Veel organisaties denken bij PSA vooral aan werkdruk of ongewenst gedrag. In de praktijk gaat het veel verder dan dat. Ook de manier waarop mensen samenwerken, communiceren en zich veilig voelen binnen een team speelt een belangrijke rol.


Lees ook ons artikel over PSA en een gezonde werkvloer.

Nee, maar wel voor bijna iedere werkgever met personeel. Heb je één of meer medewerkers in dienst, dan ben je in de meeste gevallen verplicht om een actuele RI&E op te stellen. Daarbij maakt het niet uit of het gaat om vaste medewerkers, oproepkrachten, stagiaires of tijdelijke werknemers. Werk je volledig alleen, zonder personeel, dan geldt deze verplichting meestal niet.

De wet noemt geen vaste termijn. Wel moet een RI&E altijd actueel zijn. Verandert er iets binnen je organisatie, zoals nieuwe machines, een verbouwing, andere werkzaamheden of nieuwe risico’s, dan moet je beoordelen of de RI&E aangepast moet worden. Ook is het verstandig om de RI&E periodiek te evalueren, zodat deze blijft aansluiten bij de dagelijkse praktijk. Daarnaast moet je vanuit de RI&E in het plan van aanpak structureel aandacht besteden aan het PSA – beleid en dat minimaal één keer per jaar evalueren.

Ja. Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA) is een verplicht onderdeel van de RI&E. Hieronder vallen onder andere werkdruk, stress, pesten, agressie, discriminatie en seksuele intimidatie. Werkgevers zijn verplicht om deze risico’s in kaart te brengen én maatregelen te nemen om ze zoveel mogelijk te voorkomen.
Lees ook: Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA): wat moet je regelen?

In principe mag een werkgever zelf een RI&E opstellen. Bij veel organisaties moet de RI&E vervolgens worden getoetst door een gecertificeerde arbodeskundige. Voor sommige kleinere bedrijven die gebruikmaken van een erkend branche-RI&E-instrument geldt een uitzondering op deze toetsingsplicht. Twijfel je? Laat je dan goed adviseren.

Wanneer een organisatie verplicht is een RI&E te hebben, maar deze ontbreekt of niet actueel is, kan de Nederlandse Arbeidsinspectie handhaven. Dat kan leiden tot een waarschuwing, een eis tot naleving en uiteindelijk een bestuurlijke boete.

RI&E ontbreekt Max. € 4500,-Artikel 5, eerste lid, van de Arbowet (RI&E)
Plan van Aanpak ontbreekt Max. € 3.000,- Artikel 5, derde lid, van de Arbowet (PvA)

Maar misschien nog belangrijker: zonder een goede RI&E is de kans groter dat risico’s onopgemerkt blijven, met ongevallen, verzuim of langdurige uitval als mogelijk gevolg.

Jazeker. Binnen het gratis FRL Veiligheidspakket vind je diverse praktische voorbeelden, formulieren en hulpmiddelen die je helpen om veiligheid binnen jouw organisatie goed te organiseren. Hoewel ieder bedrijf een eigen RI&E nodig heeft, kunnen deze voorbeelden je helpen om structuur aan te brengen en geen belangrijke onderwerpen over het hoofd te zien.


Woon je in Friesland? Vraag dan hier gratis het FRL Veiligheidspakket aan.

Een RI&E is pas waardevol als je er ook iets mee doet

Een RI&E brengt risico’s in kaart. Maar uiteindelijk draait het niet om het document. Het gaat om de mensen die er iedere dag mee werken.
Juist onderwerpen als werkdruk, stress, ongewenst gedrag en sociale veiligheid vragen om meer dan alleen een beschrijving in een rapport. Ze vragen om bewustwording, goede gesprekken en leidinggevenden die signalen op tijd herkennen.


Met onze PSA-training De Roedel op de Werkvloer helpen we organisaties om invulling te geven aan de verplichtingen rondom Psychosociale Arbeidsbelasting. Op een praktische, interactieve en vooral menselijke manier werken we aan meer bewustwording, betere samenwerking en een sociaal veilige werkvloer.

Benieuwd hoe jouw organisatie op een praktische manier invulling kan geven aan de PSA-verplichtingen uit de RI&E?

Ik wil liever eerst meer informatie Bekijk onze training De Roedel op de Werkvloer en ontdek hoe je van een verplichting een kans maakt voor je organisatie.